Ten artykuł jest pierwszym z cyklu tekstów poświęconych informacji zwrotnej w procesie nauki pisania w języku angielskim. Chcę w nim pokazać, jak wygląda obecna sytuacja w polskich szkołach średnich – czego uczniowie doświadczają, na czym nauczyciele koncentrują swoją uwagę i jak feedback wpływa na motywację piszących. W kolejnych wpisach przyjrzę się temu, jak powinno wyglądać efektywne udzielanie informacji zwrotnej i jakie praktyki naprawdę wspierają rozwój umiejętności pisania w języku obcym.
Na początek – czym jest informacja zwrotna w pisaniu?
Czym właściwie jest informacja zwrotna w pisaniu? Najprościej mówiąc, to komentarze i wskazówki, jakie autor otrzymuje od czytelnika – w przypadku szkoły najczęściej od nauczyciela. Jej zadaniem jest nie tylko zwrócenie uwagi na błędy, ale przede wszystkim pomoc w poprawie tekstu. Dobra informacja zwrotna może pokazać, jak lepiej uporządkować treść, dobrać słownictwo, zadbać o spójność czy dopasować styl do odbiorcy. To, czy uczeń otrzyma takie wsparcie, a także w jaki sposób zostanie ono sformułowane, ma ogromny wpływ na jego pewność siebie i motywację do dalszego pisania.
Jak być powinno? (próbka)
Otwieram elektroniczną wersję jednej z dobrze znanych książek na temat udzielania informacji zwrotnej w procesie pisania w języku obcym. Autorzy podkreślają w niej, że ocenianie powinno opierać się na podejściu procesowym, a nie produktowym. Uczniowie powinni mieć okazję spotykać się z nauczycielem, wspólnie zastanowić się, czy ich tekst jest zrozumiały, a następnie wprowadzić ewentualne poprawki na podstawie otrzymanych wskazówek. Zdaniem Autorów, kluczowe jest wsparcie udzielane przez nauczyciela uczniowi na każdym etapie powstawania tekstu – nie tylko jego końcowej wersji – aby uczeń mógł naprawdę rozwijać swoje umiejętności pisania w języku obcym.
A jak jest w Polsce? Niestety, w polskich szkołach średnich sytuacja wygląda nieco inaczej. Procesowe podejście do feedbacku wciąż jest rzadkością – najczęściej nauczyciel pełni jedynie rolę korektora. Ale od początku… a może od końca?
Jak jest?
Czas sprawdzić, jak wygląda rzeczywistość. W ubiegłym roku przeprowadziłam badanie wśród studentów pierwszego roku anglistyki – niedawnych absolwentów szkół średnich. Chciałam dowiedzieć się, jaką informację zwrotną otrzymywali w szkole, pisząc teksty po angielsku, i co z nią potem robili. Oto wyniki:
Jak często uczniowie otrzymują feedback od nauczycieli?
Ponad połowa respondentów często otrzymywała informację zwrotną od swoich nauczycieli w szkole średniej. 12,5% studentów otrzymywało komentarze „zawsze”, 22,5% „bardzo często”, a 21,5% „często”. Z drugiej jednak strony, 38,5% uczniów przyznało, że otrzymywało informację zwrotną „rzadko” lub „bardzo rzadko”, a 5% stwierdziło, że nigdy nie otrzymywało komentarzy do swojej pracy. To pokazuje, że prawie połowa uczniów nie otrzymywała regularnej informacji zwrotnej od nauczycieli na temat swoich tekstów.
Na czym koncentruje się feedback nauczyciela?
Okazuje się, że najczęściej komentowana jest poprawność językowa. Treść, słownictwo, organizacja tekstu i struktury gramatyczne są również komentowane przez nauczycieli, ale nie tak często jak poprawność językowa. Aspektem najrzadziej komentowanym przez nauczycieli jest oryginalność pracy. Wygląda więc na to, że uczniowie uczą się głównie, jak pisać poprawnie, ale niekoniecznie jak pisać kreatywnie.
Co uczniowie robią z otrzymaną informacją zwrotną?
Tutaj sytuacja jest jeszcze mniej optymistyczna. W polskich szkołach średnich pisanie w języku angielskim traktowane jest jak jednorazowa czynność – uczniowie zazwyczaj nie przygotowują więcej niż jednej wersji pracy. W efekcie nie mają możliwości wdrożenia sugestii nauczyciela ani nauki na własnych błędach.
Czy feedback otrzymany od nauczyciela motywuje do dalszej pracy?
Nieco ponad połowa badanych (56%) przyznała, że komentarze nauczycieli nie były dla nich motywujące. Najczęściej powodem były zbyt ogólne uwagi typu „Możesz się bardziej postarać”, skupienie się wyłącznie na błędach i brak jakiegokolwiek pozytywnego wzmocnienia. W wielu przypadkach feedback ograniczał się jedynie do oceny końcowej.
Z drugiej strony 44% studentów czuło się zmotywowanych komentarzami – szczególnie gdy były konkretne, konstruktywne, zawierały pochwały i sugestie dotyczące poprawek. Taki feedback nie tylko wskazuje błędy, ale daje poczucie, że warto się starać i że wysiłek jest zauważany.
Jak uczniowie postrzegają rolę nauczyciela?
Odpowiadając na to pytanie, respondenci mieli do wyboru następujące role nauczyciela w rozwijaniu umiejętności pisania w języku angielskim:
- koordynator (organizował ćwiczenia, zarządzał czasem, stwarzał przestrzeń do pracy)
- model (prezentował przykłady poprawnych prac i technik pisania)
- motywator (zachęcał do pisania)
- przewodnik (oferował informację zwrotną na temat napisanego tekstu i wsparcie)
- konsultant językowy (doradzał w zakresie języka)
- korektor (poprawiał błędy)
Zdaniem respondentów, nauczyciel w szkole średniej najczęściej występuje w roli korektora, potem konsultanta językowego i przewodnika. Rolę motywatora odczuwali praktycznie tylko nieliczni. W skrócie: nauczyciele szkół średnich postrzegani są głównie jako Ci, którzy poprawiają prace swoich uczniów. Nie zachęcają oni jednak ani nie motywują swoich uczniów do pisania w języku angielskim.
Czy stosuje się ocenę koleżeńską?
Peer review jest rzadkością – uczniowie praktycznie nie otrzymują informacji zwrotnej od rówieśników.
Podsumowując…
Patrząc na te wyniki, trudno nie zauważyć pewnej sprzeczności. Z jednej strony uczniowie piszą teksty po angielsku, z drugiej – rzadko dostają feedback, który mógłby naprawdę pomóc im się rozwijać. A nawet jeśli go dostają, to często jest on ograniczony do wskazania błędów językowych albo ogólnych uwag, które niewiele wnoszą. Nie powinno zatem dziwić, że wielu uczniów traktuje pisanie jako przykry obowiązek, a nie szansę na rozwój.
A teraz pytanie do Was:
- Czy te wyniki Was zaskakują, czy raczej potwierdzają Wasze doświadczenia?
- Jak wyglądało to w Waszej edukacji – pamiętacie feedback, który naprawdę coś w Was zmienił?
- A jeśli uczycie, to jak Wy podchodzicie do komentowania prac?
Jestem bardzo ciekawa Waszych historii i przemyśleń. Napiszcie w komentarzu, czy rozpoznajecie w tych wynikach swoje własne doświadczenia – jako uczniowie albo jako nauczyciele.
Co dalej?
W tym wpisie zatrzymałam się na tym, jak jest – i, jak widzicie, obraz nie jest zbyt optymistyczny. Ale nie chcę zostawiać Was z poczuciem, że sytuacja jest beznadziejna. W kolejnej części tego cyklu pokażę, jak mogłoby być i jak wygląda efektywne udzielanie informacji zwrotnej w nauce pisania. Będzie o praktykach, które naprawdę działają, o wnioskach z badań i o tym, co każdy z nas – nauczyciel czy uczeń – może zrobić, żeby feedback stał się czymś więcej niż tylko czerwonym długopisem na marginesie. Do usłyszenia w kolejnym wpisie!
________________________________________________________________________________________________________________
Cały artykuł mojego autorstwa już niebawem ukaże się w jednym z czasopism naukowych. Jak tylko zostanie opublikowany, dam znać 🙂